Groen Erfgoedzorg

Uit de praktijk

Bij onderhoud en herstel van groen erfgoed zijn tal van verschillende disciplines betrokken, van onderzoek tot uitvoering. Zorgvuldig en planmatig werken, kennisuitwisseling en een goede samenwerking tussen verschillende specialisten vergroot de kwaliteit van instandhouding.

Een tweetal praktijkvoorbeelden:

Het ruïnebos 
Het populaire wandelbos waarin de hele buurt wandelt, imkert, padvindert en determineert, was ooit een landgoed met een groot landhuis. Wat nog rest is een geconsolideerde ruïne, een restant van het koetshuis en een prachtig bos vol met oude bomen en rijk aan vogels en vleermuizen. Her en der in het bos staan nog oude heesters, coniferen en een eenzame bamboe als stille getuigen van een 19e-eeuwse tuinaanleg. Wie goed kijkt ziet wellicht nog contouren van een oudere 17e-eeuws gracht- en lanenstelsel. De oude paden en de slingerende vijverpartijen zijn deels overgroeid door spontane bosontwikkeling. Wie weet nog hoe het park er oorspronkelijk heeft uitgezien? En welke resten van het verleden zijn nog aanwezig en verdienen het om in stand gehouden te worden. Het park is per slot een rijksmonument. 

De buurt is erg op het bos gesteld, ‘kom je aan het bos, dan kom je aan ons!’ Een actieve groep vrijwilligers voert regulier onderhoud uit met wat ondersteuning van de huidige eigenaar, de gemeente. Na een voorlichtingsavond met de buurt waarbij veel wantrouwen en gemor te horen was tegen de ‘heren die het allemaal beter weten’, is een breed tuinhistorisch onderzoek opgestart waarbij de lokale vrijwilligers en verenigingen ook hun steentje bijdragen. In het park zijn de vrijwilligers onder deskundige begeleiding  opgeschoten ruigte en uitgezaaide esdoorns gaan verwijderen zodat de monumentale, ooit solitaire bomen weer wat lucht krijgen. De historische verenigingen helpen met historisch onderzoek, de natuurvereniging voert een flora en fauna onderzoek uit. De buurt krijgt voorzichtig weer wat vertrouwen in het hele proces.

Dit proces, omschreven in de Richtlijnen tuinhistorisch onderzoek (URL6001), vormt het uitgangspunt. Met de bevindingen uit het onderzoek, kan een goede waardestelling gemaakt worden voor het park en daarmee een toekomstvisie en beheerplan worden opgesteld. Zichtbaar maken van de historische gelaagdheid, herstel van belangrijke nog aanwezige structuren en verdere ontwikkeling van de waardevolle biodiversiteit zijn hierbij het doel. Samenwerking tussen professionals en vrijwilligers resulteert in een kwalitatief goede uitvoering, kennisoverdracht en een grote mate van betrokkenheid. 

  

Het melkhuisje
Een zomerse routinematige klus, het inmeten en op naam brengen van de lange boomsingels op een tennispark, ooit een onderdeel van een oude buitenplaats in het noorden van het land. Verscholen tussen de bomen staat een oud huisje en wat er direct aan opvalt is het fraai ingelegde patroon van kurk. Dit lijkt een historisch prieeltje in jammerlijke staat, volgepakt met haardhout. Zou de tennisclub dit mooie gebouwtje nou echt vergeten zijn?

’s Avonds toch maar een mailtje gedaan naar een aantal specialisten uit het groen erfgoed netwerk. Wat vinden de collega’s ervan, moet hier actie ondernomen worden? Dat wordt de volgende dag wel duidelijk. Lovende woorden over de zeldzaam historische waarde, behulpzame tips, zowaar historische foto’s en de uitspraak:’ sloop zou een onherstelbare misser zijn’, geven aan dat de collega’s het roerend eens zijn, dit prieeltje verdient onvoorwaardelijke aandacht!

De juiste personen worden met elkaar in contact gebracht. De tennisclub met de erfgoedhovenier, de tuinhistoricus en de Tuinenstichting. Er wordt onderzoek gepland, er volgt een waardestelling waarmee het op de gemeentelijke monumentenlijst geplaatst kan worden en tijdens deze acties duikt er nog een potje met subsidiegeld op.

Een schuur wordt beschikbaar gesteld waarin het huisje hersteld kan worden. De Restauratieladder en de Uitvoeringsrichtlijnen van ERM zijn hierbij een goede onderbouwing voor de keuzes en maatregelen. Na herstel krijgt het huisje een nieuwe plek en functie in het park passend bij de historische context.