Groen Erfgoedzorg

Restauratieladder

Keuzemodel voor opdrachtgevers en adviseurs

Om alle betrokkenen bij onderhoud en restauraties te helpen heeft de stichting ERM de restauratieladder ontwikkeld. Het geeft een voorkeursvolgorde voor het type ingreep in een monument. Deze volgorde kan een handvat bieden; niet alleen voor eigenaren en opdrachtgevers, maar ook de opdrachtnemers
en overheden. De restauratieladder is een praktische vertaling van het Charter van VenetiëKlik hier voor de Nederlandse tekst van het Charter. 

De restauratieladder wordt voor groene monumenten toegepast in de Uitvoeringsrichtlijn Hovenierswerk historische tuinen en parken (URL6010).

De restauratieladder gaat uit van het volgende:

Restauratie van cultureel erfgoed is alleen zinvol als dit de betekenis ervan, wat betreft onder meer
(cultuur)historische, esthetische of architectonische waarden, blijvend in stand houdt of versterkt. 
Essentieel hierbij is dat erfgoed op een verantwoorde wijze wordt beheerd. Het gaat bij restaureren 
en beheren om het zo veel mogelijk vertragen van de tand des tijds. De tand des tijds dwingt tot 
regelmatig ingrijpen, waarbij in beginsel geldt: conserverend herstel.

Bij ingrepen gelden onderstaande uitgangspunten. Deze uitgangspunten gelden zowel voor het object als geheel, als voor een onderdeel daarvan.

De eerste stap bij restauratie is waardestelling (herkennen en erkennen van waarden) door gekwalificeerd personeel of een ingehuurde adviseur. De waardestelling moet aantoonbaar en toetsbaar zijn.
De tweede stap bij restauratie is het bepalen in welke mate wordt ingegrepen en hoe.

Elke ingreep is in meer of mindere mate een aantasting van cultuurhistorische waarde(n).
Eisen die gesteld moeten worden aan een ingreep zijn:

  • Beperk de omvang van de ingreep, ‘zo veel als noodzakelijk is en zo weinig als mogelijk is’;
  • Voer de ingreep degelijk uit, om (opnieuw) ingrijpen zo veel mogelijk te voorkomen of zo lang mogelijk uit te stellen;
  • De ingreep moet passend (compatibel) zijn binnen de gegeven situatie; 
  • Vervang bij voorkeur met hetzelfde materiaal (of materiaal met dezelfde eigenschappen) en/of dezelfde techniek.

Als het gaat om een monument is allereerst van belang of het te veranderen deel ook onderdeel is van de motivering om het tot monument te verklaren (een modern hekwerk rond een historisch park is niet monumentaal en mag dus altijd aangepast worden).
Voor zover het wel gaat om monumentale delen is er een voorkeursvolgorde: hoe lager op de ladder, hoe minder wenselijk vanuit de optiek van monumentale waarden.

  • Bij de eerste trede (1) Conserveren / onderhouden gaat het om het in conditie houden van de aanwezige groenaanleg dus om al het dagelijks of periodiek terugkerend onderhoud zoals snoeien, onkruid vrijmaken, grasmaaien, bladruimen, hagen knippen en bemesten. 
  • De volgende trede (2) betreft Repareren, waarbij we plaatselijk herstelwerkzaamheden uitvoeren en daarbij zo min mogelijk materiaal vervangen zoals achterstallig snoeionderhoud, vervangen van beplanting met dezelfde soorten uit eigen kweek of het herstellen van een verharding met hergebruik van het zelfde materiaal. 
  • Echte vernieuwing is de daarop volgende trede (3). Er zijn verschillende mogelijkheden, ook hier steeds in een afnemende voorkeursvolgorde. Het kan gaan om:
    • kopiëren (stap 3a): vernieuwen waarbij de oorspronkelijke vorm en uitvoering ongewijzigd is en gelijksoortig materiaal is gebruikt bijvoorbeeld het opnieuw aanleggen van tuin of tuindeel volgens het oorspronkelijke beplantingsplan of het vernieuwen van een houten kantopsluiting met hetzelfde materiaal;
    • imiteren (stap 3b): vernieuwen waarbij wel modernere materialen worden gebruikt of technieken worden toegepast maar het eindbeeld nagenoeg ongewijzigd is zoals het vervangen van beplanting door een ziekteresistente soort met ongeveer dezelfde verschijningsvorm of het geheel vervangen van een houten kantopsluiting door een vergelijkbaar materiaal;
    • verbeteren (stap 3c): vernieuwen of wijzigen van een tuin of tuindeel als het gebruikersdoel er om vraagt en de waardenstelling de wijzigingen toelaat; voorbeelden hiervan zijn het vervangen van gestoken graskanten door staalstrips vanwege slijtage door intensief gebruik en het  toepassen van modern materiaal uit duurzaamheids-/milieuoogpunt of wijzigingen in het beheer ter verhoging van de natuurwaarden.

De restauratieladder toegepast

Hoe werkt de restauratieladder in praktijk?
In bijlage 1 bij de URL6010 staat een keuzetabel voor restauratie categorieën.
klik hier om te printen


Bij kopiëren wordt de kantopsluiting geheel vernieuwd met hetzelfde materiaal: een eikenhouten plank   


Bij imiteren wordt de kantopsluiting vernieuwd met een vergelijkbaar materiaal,  in dit geval een hardhouten plank


Bij verbeteren worden de padkanten voorzien van een metalen strip vanwege slijtage door intensief gebruik